jueves, 17 de septiembre de 2026 Órgano de la Federación FAUNA
Federación FAUNA
Publicación de Federación FAUNA
Iniciativa Faunista Visitar Faunism.org →
Un sitio de la Federación FAUNA | Criadores · Aficionados · Especialistas | www.faunism.org →
Última hora
Acuarios

Adiós a Corydoras tal como lo conocíamos

Pocas noticias taxonómicas provocan tanto revuelo en la acuariofilia como esta. Una revisión filogenómica publicada en la Zoological Journal of the Linnean Society reparte las más de doscientas especies que hasta ahora convivían bajo el paraguas de Corydoras en siete géneros distintos. El propio Corydoras se queda con menos de una sexta parte de las especies que tenía. Brochis, Osteogaster y Hoplisoma, nombres que muchos acuaristas veteranos recordarán de viejo, resucitan de la sinonimia tras décadas enterrados. Es, sin exagerar, el cambio más importante en la sistemática de estos siluriformes en cuatro décadas.

Por Asociación Española del Koi septiembre 17, 2026 11 min lectura Acuarios
Adiós a Corydoras tal como lo conocíamos

Brochis splendens Maschinenkanone at German Wikipedia, CC BY-SA 2.0 DE <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/de/deed.en>, via Wikimedia Commons

Pocos peces de acuario generan una comunidad tan devota como los corys. Pequeños, pacíficos, de colores discretos pero enormemente variados, los Corydoras llevan décadas siendo uno de los pilares de cualquier acuario comunitario sudamericano. Y pocas noticias taxonómicas iban a sacudir tanto a esa comunidad como la que acaba de publicarse: una revisión completa de la subfamilia Corydoradinae reparte lo que hasta ahora era un único género, con más de doscientas especies válidas, en siete géneros distintos.

El trabajo, firmado por Angelica Dias, Luiz Tencatt y un equipo de coautores brasileños y europeos, se ha publicado en la Zoological Journal of the Linnean Society. No es una ocurrencia repentina: es la culminación de un problema que la propia comunidad científica llevaba reconociendo desde hace más de veinticinco años.

Un género que la ciencia sabía insostenible desde 1998

La idea de que Corydoras, tal como se venía usando, no era un grupo natural no es nueva. Ya en 1998, un estudio basado en caracteres osteológicos había planteado que el género, como estaba definido entonces, no era monofilético —es decir, que agrupaba bajo un mismo nombre a linajes evolutivos que en realidad no descendían todos de un antepasado común exclusivo—. En 2003, un nuevo análisis morfológico dio un primer paso corrector: resucitó el género Scleromystax, pero de forma paradójica también fusionó Brochis dentro de Corydoras, dejando sin resolver buena parte del problema de fondo.

La revisión actual da el paso que faltaba, combinando por primera vez datos genómicos —elementos ultraconservados, un tipo de marcador molecular capaz de resolver relaciones evolutivas muy profundas— con un reanálisis morfológico exhaustivo. El resultado: siete linajes genéticamente bien diferenciados, cada uno de ellos con un nombre genérico disponible desde hacía décadas en la literatura, esperando a ser rescatado.

Siete géneros donde antes había uno

Conviene tener claro el reparto, porque no todos los géneros resultantes tienen el mismo peso. Corydoras, en sentido estricto, se queda con poco más de treinta especies, apenas una sexta parte de las que agrupaba antes de esta revisión. El resto se reparte entre Aspidoras y Scleromystax —que ya existían como géneros separados y no cambian—, y cuatro géneros resucitados de la sinonimia: Gastrodermus, Osteogaster, Brochis y, el más numeroso de todos con gran diferencia, Hoplisoma, que absorbe dos linajes completos y pasa a acoger a la mayoría de las especies que antes llevaban el apellido Corydoras.

Los siete géneros de Corydoradinae

Corydoras — se mantiene, pero reducido a poco más de 30 especies. Especie tipo: C. geoffroy.

Aspidoras — sin cambios respecto a antes de la revisión.

Scleromystax — sin cambios; ya había sido resucitado en 2003.

Gastrodermus (resucitado) — especie tipo G. elegans.

Osteogaster (resucitado) — especie tipo O. aeneus.

Brochis (resucitado) — especie tipo B. splendens, el conocido «cory esmeralda».

Hoplisoma (resucitado) — con enorme diferencia el género más numeroso, especie tipo H. punctatum.

Viejos conocidos con apellidos nuevos

El impacto real de esta revisión se entiende mejor con ejemplos concretos, y aquí es donde cualquier acuarista experimentado va a reconocer nombres muy familiares. El popular «cory esmeralda», hasta ahora Corydoras splendens, pasa a llamarse Brochis splendens: recupera, de hecho, el nombre con el que se conocía originalmente antes de 2003. El «cory panda» (Corydoras panda) y el célebre Corydoras sterbai, dos de las especies más vendidas en cualquier tienda de acuariofilia, pasan a ser Hoplisoma panda y Hoplisoma sterbai. El clásico Corydoras paleatus, probablemente la especie más antigua en la afición, se convierte en Hoplisoma paleatum. Y el veterano Corydoras julii pasa a ser Hoplisoma julii.

Prácticamente cualquier cory de patrón moteado clásico —el aspecto que la mayoría de aficionados asocia instintivamente con el género Corydoras— ha terminado, en realidad, dentro de Hoplisoma. Es, con diferencia, el cambio de nombre que más va a notar el aficionado medio.

Una corrección hasta en el latín

La historia tiene un epílogo curioso que merece contarse. Pocos meses después de la publicación original, la propia revista tuvo que publicar una corrección, en abril de 2025. No afectaba a ningún dato científico ni a ninguna conclusión filogenética: era un problema puramente gramatical. Cuando una especie cambia de género gramatical latino al cambiar de género taxonómico —de masculino a neutro, por ejemplo—, su epíteto específico debe concordar en género si es un adjetivo. Los autores habían mantenido, por error, la forma masculina original en varias especies trasladadas a Brochis, Hoplisoma y Osteogaster.

El ejemplo más citado es el de la especie que pasó de Corydoras caudimaculatus a Hoplisoma caudimaculatum: el adjetivo cambia su terminación para concordar con el género neutro de Hoplisoma. Es un detalle menor en el fondo del asunto, pero recuerda algo que a veces se olvida: la nomenclatura zoológica sigue reglas gramaticales latinas tan estrictas como sus reglas filogenéticas.

Ciencia y afición, una vez más de la mano

Esta revisión no habría sido posible sin una tradición que la propia comunidad de Corydoradinae lleva sosteniendo desde hace décadas: el sistema de números C y CW, ideado por Ian Fuller y Hans-Georg Evers, que permite catalogar provisionalmente formas de campo o de importación que los propios acuaristas distinguen mucho antes de que la ciencia les asigne un nombre formal. No es la primera vez que ese trabajo de campo aficionado desemboca directamente en ciencia publicada: en 2022, varios de los mismos investigadores firmaron un artículo cuyo propio título lo resume mejor que cualquier paráfrasis —ciencia y afición uniendo fuerzas—, describiendo tres nuevas especies del río Tapajós a partir, en buena medida, de ejemplares y observaciones aportados por la comunidad aficionada.

Dónde consultar la nueva clasificación

Para quien quiera comprobar en qué género ha quedado su especie favorita, el sitio Corydoras World mantiene actualizado un árbol completo de los linajes de Corydoradinae con la nueva nomenclatura aplicada especie por especie, incluidas las formas todavía sin describir catalogadas con números C y CW.

Un trabajo que sus propios autores consideran inacabado

Los propios investigadores son los primeros en reconocer que esta revisión no cierra el debate. Señalan expresamente que sería necesario ampliar el muestreo de determinadas especies para completar el análisis filogenético, y que varios de los nuevos géneros presentan casos de no monofilia interna que podrían esconder especies crípticas todavía sin describir. Piden, además, una revisión morfológica minuciosa de cada género resucitado para entender mejor la evolución del grupo en su conjunto.

Dicho de otro modo: el mapa se acaba de redibujar de forma sustancial, pero nadie —ni los propios autores— da por cerrada la cartografía completa de esta subfamilia. Para una afición que lleva generaciones enteras aprendiendo a distinguir un Corydoras de otro por su patrón de manchas, es una buena noticia disfrazada de más trabajo por hacer.

El listado completo, especie por especie

Para quien quiera comprobar dónde ha quedado cada especie en concreto, incluimos a continuación el listado completo de las especies descritas hasta ahora, con su nombre anterior y el que les corresponde tras esta revisión. Los nombres ya incorporan la corrección gramatical de abril de 2025 en Brochis, Hoplisoma y Osteogaster.

Nombre anterior Nombre actual
Género Corydoras (sin cambios de género, 32 especies)
Corydoras acutus Corydoras acutus
Corydoras amapaensis Corydoras amapaensis
Corydoras areio Corydoras areio
Corydoras aurofrenatus Corydoras aurofrenatus
Corydoras blochi Corydoras blochi
Corydoras caramater Corydoras caramater
Corydoras cervinus Corydoras cervinus
Corydoras coriatae Corydoras coriatae
Corydoras cortesi Corydoras cortesi
Corydoras desana Corydoras desana
Corydoras filamentosus Corydoras filamentosus
Corydoras fowleri Corydoras fowleri
Corydoras fulleri Corydoras fulleri
Corydoras geoffroy Corydoras geoffroy (especie tipo)
Corydoras maculifer Corydoras maculifer
Corydoras narcissus Corydoras narcissus
Corydoras negro Corydoras negro
Corydoras ourastigma Corydoras ourastigma
Corydoras oxyrhynchus Corydoras oxyrhynchus
Corydoras pastazensis Corydoras pastazensis
Corydoras saramaccensis Corydoras saramaccensis
Corydoras sarareensis Corydoras sarareensis
Corydoras semiaquilus Corydoras semiaquilus
Corydoras septentrionalis Corydoras septentrionalis
Corydoras serratus Corydoras serratus
Corydoras simulatus Corydoras simulatus
Corydoras solox Corydoras solox
Corydoras spilurus Corydoras spilurus
Corydoras stenocephalus Corydoras stenocephalus
Corydoras treitlii Corydoras treitlii
Corydoras vittatus Corydoras vittatus
Corydoras zawadzkii Corydoras zawadzkii
Género Aspidoras (sin cambios, 19 especies)
Aspidoras albater Aspidoras albater
Aspidoras aldebaran Aspidoras aldebaran
Aspidoras azaghal Aspidoras azaghal
Aspidoras belenos Aspidoras belenos
Aspidoras brunneus Aspidoras brunneus
Aspidoras carvalhoi Aspidoras carvalhoi
Aspidoras depinnai Aspidoras depinnai
Aspidoras fuscoguttatus Aspidoras fuscoguttatus
Aspidoras gabrieli Aspidoras gabrieli
Aspidoras kiriri Aspidoras kiriri
Aspidoras lakoi Aspidoras lakoi
Aspidoras maculosus Aspidoras maculosus
Aspidoras mephisto Aspidoras mephisto
Aspidoras poecilus Aspidoras poecilus
Aspidoras psammatides Aspidoras psammatides
Aspidoras raimundi Aspidoras raimundi
Aspidoras rochai Aspidoras rochai (especie tipo)
Aspidoras velites Aspidoras velites
Género Scleromystax (sin cambios, 7 especies)
Scleromystax barbatus Scleromystax barbatus (especie tipo)
Corydoras lacerdai Scleromystax lacerdai
Scleromystax macropterus Scleromystax macropterus
Scleromystax prionotos Scleromystax prionotos
Scleromystax reisi Scleromystax reisi
Scleromystax salmacis Scleromystax salmacis
Scleromystax virgulatus Scleromystax virgulatus
Género Gastrodermus (resucitado, 14 especies)
Corydoras bilineatus Gastrodermus bilineatus
Corydoras elegans Gastrodermus elegans (especie tipo)
Corydoras gracilis Gastrodermus gracilis
Corydoras guapore Gastrodermus guapore
Corydoras hastatus Gastrodermus hastatus
Corydoras latus Gastrodermus latus
Corydoras mamore Gastrodermus mamore
Corydoras nanus Gastrodermus nanus
Corydoras napoensis Gastrodermus napoensis
Corydoras nijsseni Gastrodermus nijsseni
Corydoras paucerna Gastrodermus paucerna
Corydoras pauciradiatus Gastrodermus pauciradiatus
Corydoras pygmaeus Gastrodermus pygmaeus
Corydoras undulatus Gastrodermus undulatus
Género Osteogaster (resucitado, 7 especies)
Corydoras aeneus Osteogaster aenea
Corydoras eques Osteogaster eques (especie tipo)
Corydoras hephaestus Osteogaster hephaestus
Corydoras maclurei Osteogaster maclurei
Corydoras melanotaenia Osteogaster melanotaenia
Corydoras rabauti Osteogaster rabauti
Corydoras zygatus Osteogaster zygata
Género Brochis (resucitado, 43 especies)
Corydoras agassizii Brochis agassizii
Corydoras amandajanea Brochis amandajanea
Corydoras ambiacus Brochis ambiacus
Corydoras approuaguensis Brochis approuaguensis
Corydoras arcuatus Brochis arcuata
Corydoras bethanae Brochis bethanae
Corydoras bifasciatus Brochis bifasciata
Corydoras britskii Brochis britskii
Corydoras brittoi Brochis brittoi
Corydoras condiscipulus Brochis condiscipulus
Corydoras costai Brochis costai
Corydoras crimmeni Brochis crimmeni
Corydoras crypticus Brochis cryptica
Corydoras delphax Brochis delphax
Corydoras deweyeri Brochis deweyeri
Corydoras difluviatilis Brochis difluviatilis
Corydoras ephippifer Brochis ephippifer
Corydoras garbei Brochis garbei
Corydoras geryi Brochis geryi
Corydoras gomezi Brochis gomezi
Corydoras haraldschultzi Brochis haraldschultzi
Corydoras heteromorphus Brochis heteromorphus
Corydoras imitator Brochis imitator
Corydoras incolicana Brochis incolicana
Corydoras isbrueckeri Brochis isbrueckeri
Corydoras lamberti Brochis lamberti
Corydoras leopardus Brochis leopardus
Corydoras multiradiatus Brochis multiradiata
Corydoras noelkempffi Brochis noelkempffi
Corydoras ornatus Brochis ornata
Corydoras orphnopterus Brochis orphnopterus
Corydoras pantanalensis Brochis pantanalensis
Corydoras pinheiroi Brochis pinheiroi
Corydoras pulcher Brochis pulchra
Corydoras reticulatus Brochis reticulata
Corydoras robineae Brochis robineae
Corydoras robustus Brochis robusta
Corydoras seussi Brochis seussi
Corydoras sodalis Brochis sodalis
Corydoras spectabilis Brochis spectabilis
Corydoras splendens Brochis splendens (especie tipo)
Corydoras sychri Brochis sychri
Corydoras virginiae Brochis virginiae
Género Hoplisoma (resucitado, 88 especies — el más numeroso)
Corydoras acrensis Hoplisoma acrense
Corydoras adolfoi Hoplisoma adolfoi
Corydoras albolineatus Hoplisoma albolineatum
Corydoras amphibelus Hoplisoma amphibelum
Corydoras apiaka Hoplisoma apiaka
Corydoras araguaiaensis Hoplisoma araguaiaense
Corydoras armatus Hoplisoma armatum
Corydoras atropersonatus Hoplisoma atropersonatum
Corydoras axelrodi Hoplisoma axelrodi
Corydoras baderi Hoplisoma baderi
Corydoras benattii Hoplisoma benattii
Corydoras bicolor Hoplisoma bicolor
Corydoras boehlkei Hoplisoma boehlkei
Corydoras boesemani Hoplisoma boesemani
Corydoras bondi Hoplisoma bondi
Corydoras breei Hoplisoma breei
Corydoras brevirostris Hoplisoma brevirostre
Corydoras burgessi Hoplisoma burgessi
Corydoras carlae Hoplisoma carlae
Corydoras caudimaculatus Hoplisoma caudimaculatum
Corydoras cochui Hoplisoma cochui
Corydoras colossus Hoplisoma colossus
Corydoras concolor Hoplisoma concolor
Corydoras copei Hoplisoma copei
Corydoras coppenamensis Hoplisoma coppenamense
Corydoras cruziensis Hoplisoma cruziense
Corydoras davidsandsi Hoplisoma davidsandsi
Corydoras diphyes Hoplisoma diphyes
Corydoras duplicareus Hoplisoma duplicareum
Corydoras ehrhardti Hoplisoma ehrhardti
Corydoras esperanzae Hoplisoma esperanzae
Corydoras evelynae Hoplisoma evelynae
Corydoras eversi Hoplisoma eversi
Corydoras flaveolus Hoplisoma flaveolum
Corydoras froehlichi Hoplisoma froehlichi
Corydoras gladysae Hoplisoma gladysae
Corydoras gossei Hoplisoma gossei
Corydoras granti Hoplisoma granti
Corydoras griseus Hoplisoma griseum
Corydoras gryphus Hoplisoma gryphus
Corydoras guianensis Hoplisoma guianense
Corydoras habrosus Hoplisoma habrosum
Corydoras hypnos Hoplisoma hypnos
Corydoras julii Hoplisoma julii
Corydoras kanei Hoplisoma kanei
Corydoras knaacki Hoplisoma knaacki
Corydoras lacrimostigmata Hoplisoma lacrimostigmata
Corydoras leucomelas Hoplisoma leucomelas
Corydoras longipinnis Hoplisoma longipinne
Corydoras loretoensis Hoplisoma loretoense
Corydoras loxozonus Hoplisoma loxozonum
Corydoras lymnades Hoplisoma lymnades
Corydoras melanistius Hoplisoma melanistium
Corydoras melini Hoplisoma melini
Corydoras metae Hoplisoma metae
Corydoras micracanthus Hoplisoma micracanthus
Corydoras microcephalus Hoplisoma microcephalus
Corydoras multimaculatus Hoplisoma multimaculatum
Corydoras nattereri Hoplisoma nattereri
Corydoras oiapoquensis Hoplisoma oiapoquense
Corydoras ortegai Hoplisoma ortegai
Corydoras osteocarus Hoplisoma osteocarus
Corydoras paleatus Hoplisoma paleatum
Corydoras panda Hoplisoma panda
Corydoras paragua Hoplisoma paragua
Corydoras parallelus Hoplisoma parallelum
Corydoras pavanelliae Hoplisoma pavanelliae
Corydoras petracinii Hoplisoma petracinii
Corydoras polystictus Hoplisoma polystictum
Corydoras potaroensis Hoplisoma potaroense
Corydoras psamathos Hoplisoma psamathos
Corydoras punctatus Hoplisoma punctatum (especie tipo)
Corydoras revelatus † Hoplisoma revelatum † (registro fósil)
Corydoras reynoldsi Hoplisoma reynoldsi
Corydoras rikbaktsa Hoplisoma rikbaktsa
Corydoras sanchesi Hoplisoma sanchesi
Corydoras schwartzi Hoplisoma schwartzi
Corydoras similis Hoplisoma simile
Corydoras sipaliwini Hoplisoma sipaliwini
Corydoras steindachneri Hoplisoma steindachneri
Corydoras sterbai Hoplisoma sterbai
Corydoras surinamensis Hoplisoma surinamense
Corydoras thanatos Hoplisoma thanatos
Corydoras trilineatus Hoplisoma trilineatum
Corydoras tukano Hoplisoma tukano
Corydoras urucu Hoplisoma urucu
Corydoras weitzmani Hoplisoma weitzmani
Corydoras xinguensis Hoplisoma xinguense

Nota: el listado recoge las especies formalmente descritas en el momento de la revisión y no incluye las numerosas formas todavía sin describir que circulan en la afición con numeración C y CW.

Redacción Mundo Faunista

Mundo Faunista es la publicación digital de la Federación FAUNA.

Fuentes:
Dias, A.C., Tencatt, L.F.C., Roxo, F.F., da Costa Silva, G.S., Santos, S.A., Britto, M.R., Taylor, M.I. & Oliveira, C. (2024) Phylogenomic analyses in the complex Neotropical subfamily Corydoradinae (Siluriformes: Callichthyidae) with a new classification based on morphological and molecular data. Zoological Journal of the Linnean Society 203(3): zlae053. https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlae053  · 
Corrección: Zoological Journal of the Linnean Society 203(4), abril de 2025, zlaf035. https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlaf035  · 
Tencatt, L.F.C., Ohara, W.M., Sousa, L.M.D. & Britto, M.R.B. (2022) Science and hobby joining forces for the discovery of three new Corydoras. Neotropical Ichthyology 20: e220070

Etiquetas: acuariofiliaAspidorasBrochiscallíctidosCorydoradinaeCorydorasCorydoras WorldGastrodermusHoplisomaOsteogasterScleromystaxtaxonomía
¿Te ha resultado útil? Compártelo: Twitter / X Facebook WhatsApp

También te puede interesar